Serbest, maf her bingehn  mirov ye, l kurd j bpar e.


[ Bersivek Binivse | Yanıt Yazınız ]  [ Forum ]  [ Nivsn Nuh | Yeni Yazılar ]

erefxan Bo i Hat Kutin?

Nivsevan / Yazan: Mustafa DEHQAN & V. GEN  
Demjmr / Tarih: 06.05.2016  08:03:36





MISTEFA DEHQAN - V. GEN
JI NGILZ: FEXRIYA ADSAY




Puxte: Di gotara beriya v Reflections on Sharaf Khans Autobiography de (Fikrn Derbar Otobiyografiya erefxan de), me hewl da cimaeta akademk qanih bikin ku 1012/1603-04, droka qeblkir ya mirina erefxan, red bikin.  Em v nrna xwe disprin end belgeyn osman ermen yn neapkir ku em li gor van texmn dikin ku droka mirina erefxan demeke di navbera 1007/1603-04 destpka 1010/1601-02 de ye. T diakirin ku ihtimal e sedema mirina w kutin b. Dema ev gotar di ap de b j em li hin belgeyan rast hatin ku ber nehatin ferqkirin hja ye bn hesibandin. Wek babet bo mirina erefxan btir belge hene ku beriya gihitina encamn saxlem div mirov gelek bi htiyat nz bibe. Li aliy din, di gotara me de referansn bo mirina erefxan heta radeyek kurt in me j bi kfxwe ji v derfet stifade kir ku em hin hrgiliyn n bidin. Ev gotar ji du bean pk t, (i) hin agahiyn sereke yn derbar mirina erefxan (ii) transkrpsiyon wergera ngilz ya hin belgeyn n derbar mirina w de, ku wek laweyek xuya dike bo nivsa me ya beriya v.

Peyvn sereke: erefxan, erefname, Kurdistan, mirin, droka Kurdistan, kurd


Destpk
Derbar jiyana erefxan de, bi taybet bea daw, km agahiyn ewle hene. erefxan keng mir? Git t gotin ku erefxan di 1012/1603-04an de miriye, l tu belgeyn v tarx tunene.  Li gor belgeyn ku me di nivsa din de dabn ya ku li jr hatiy dayin, niha diyar e ku tarxa heta niha hatiye pejirandin 1012/160304, div b redkirin. Nivsa li jr hewldaneke xulasekirina zanna me ya tra xwe msoger a derbar mirina erefxan de ye.

erefxan 20 Sibata 949an de li herma Qm li bajar farisan Karah-Rm hatiye dinyay. Malbata w di war qabiliyeta rvebiriy de bi xanedana ku li herm desthilat e, yan Safewiyan re di nav tkiliyn nz de b. erefxan, wek bav xwe ems el-Dn Beg biray xwe Xelef Beg ku burokrat bn, kar memuriyetn girng kirin xwe dab kar barn safewiyan. Pit rwtiya w ya bo Naxvan di sala 986/1578an de, hevdtinek di navbera erefxan fermandar osman Xusrev Paa pk hat vegeriya Bidls, bajar bav kaln xwe, ku jar wek rvebirek osman y pir krhat kar xwe y siyas domand. Li Bidls ku erefxan, piraniya temen w nebe j, ba kar kir, siltan osman patron w b ew bo sefern bi ser Gurcistan hin devern din n bi ser snor pers-osman ve tewq dikir.  V tkiliya germ bandora w li ser roveyn siltn n derbar rvebir darekirina emr j xuya dikir.

Ger di erefnamey de derbar saln daw yn erefxan de zde agah tunebe j, ji arvn osman tra xwe malzeme rove derdikevin. Bi qas ku mirina erefxan elaqeder dike, ev arv di destpk de tomara xurtbna hakimiyeta kur biray bik erefxan e. Arvn osman ji me re dibjin ku erefxan bi seltanat re ketiye dijberiy xuya ye tk ye, ji ber ku erefxan wexteke beriya destpka 1009/1600-01 miriye, kur w Diya el-Dn di heman sal de ketiye dewsa w. Bo demek Diya el-Dn waliy Bidls b. Di sala 1010/1601-02yan de Xelef beg dareya Bidls kir dest xwe. Pit demeke kurt dsa dareya Bidls radest Diya el-Dn kir. Diyar e ku ji 1011/1602-03yan heta 1019/1610-11an, Diya el-Dn hakim Bidls b.

Div ev b destnankirin ku hin belgeyn osman yn di 1010/1601-02yan de hatine nivsandin, c didin dijberiya di navbera erefxan Ahmed Paa de, beylerbeyiy Wan.  Mixabin, sedema v dijberiy nay zann. Tit diyar ew e ku ji 1007/1598-99an heta 1010/1601 bi taybet ji aliy Ahmed Paa bi ser Bidls ve end sefern osman pk hatine. W talan kiriye, ewitandiye, dl girtiye, kiriye xulam erefxan kutiye.   Hin belge  hene li gelek devern Bidls tirs xofa ji ber hatina osmaniyan teswr dikin.  Div b diyarkirin ku Xelef Beg (wek hakim Bidls di 1010/1601-02yan de) rn osman yn ji aliy Ahmed Paay zalim tomar kiriye. Xuya ye demek bi av gefeke demk dagirkern nedaim li osmaniyan nriye, heta w radey ku di 1010/1601-02yan de di nav peywenda derbirneke tikay de ji siltn dibje ku kurdn Bidls ji yekneyn leker yn Ahmed Paa xilas bike. Carek Xelef Beg j ji xelk Bidls re dibje mecbr ser xwe bitewnin li bende bin heta bahoz derbas bibe. Xelef Beg di gotinn xwe y dsa di eyn sal de wek merhm erefxan qala biray xwe dike. L Xelef Beg bi tu away derbar kutina erefxan de titek nabje. Lazim e mirov qebl bike ji belgeyn osman ev zelal e ku Xelef Beg him heval osmaniyan e him xelk Bidls, bajar bav kaln xwe ye. W li rn osmaniyan wek karesateke ku bi ser Bidls de hatiye biray w kutiye dinr. L ev j ne zelal e ku di dijberiya navbera erefxan siltn de rola Xelef Beg bixwe i ye. Pit kutina erefxan, elbet beriya destpka 1009/1600-01, Xelef Beg, biray w erefxan ku her dem p re b, balk e, b parzger n y Bidls ku pit demek ji dest w derket. Deh mehan (ji iley heta lon)  hakimiyet ket dest Diya el-Dn ku Ferhad Beg ( ne bav w bixwe). Div b destnankirin ku Ferhad Beg rasterast ji aliy siltn ve wek beylerbey Bidls hatiye tayinkirin.



..xwandin ji vir BERDEWAM BIKE:

https://www.docdroid.net/Q1rGoji/erefxan-bo-i-hat-kutin.docx.html






Bersivan / Yanıtlar :

[ Bersivek Binivse | Yanıt Yazınız ]  [ Forum ]  [ Nivsn Nuh | Yeni Yazılar ]


Serbesti Web / 2003 - 2013
E-mail: serbestiyakurdistan@hotmail.com